Impera

XƏBƏR LENTİ
18:00İlham Əliyevdən növbəti sərəncam17:45Beyləqanda əcaib-qəraib olaylar... - İDDİA17:30İlham Əliyev Lənkərana 2,3 milyon manat ayırdı17:15“26-lar” kafesinin sahibinin oğlu, “Gelandevagen”li Qasımov niyə bıçaqlanıb? – FOTO17:00İlham Əliyev Şahin Mustafayevi vəzifəsindən azad etdi16:36Daha 8 oyuna hakim təyinatları açıqlandı - Çempionlar Liqası16:23Milli Kitabxanada növbəti kitab sərgisi ədəbiyyatşünas alimə həsr olunub16:13Ərdoğan və Putin arasında görüş başladı - Soçidə16:00Gəncənin “təhsil şefi” haqqında ŞOK İTTİHAMLAR - “Zakir Hüseynov üçün idarəçilikdə heç bir sərhəd, qayda-qanun yoxdur”15:44Sahil Babayevin işçilərinə qarşı SƏRT İTTİHAMLAR - Müraciət...15:41Sumqayıt Dövlət Universitetinin əməkdaşlarının əməkhaqları növbəti dəfə artırıldı.15:23Bu saxtakarlıq Azərbaycan polisi üçün başucalığıdır14:41Gəncənin abadlaşmasına ayrılan milyonlar necə xərclənir?14:23Goranboyda icra başçısı ortalarda görünmür... - Şikayətçilər isə qapıdan qovulur...14:11"Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovu təhqir edən Nərmini hansı cəza gözləyir?"-Hüquqşünas rəyi13:47Qusarda dağlıq əraziyə düşən şəxsin ölümü ilə bağlı DƏHŞƏTLİ FAKTLAR13:20Ağsunun yeni icra başçısı da sakinləri dinləmir... – “Kəndimizin örüş sahələri satılıb”13:17"120 saat bitir" - Ərdoğandan xəbərdarlıq12:38Əli Əsədovun kabineti yenilənir... - Daha kimlər yol üstündədir?..12:20LC Waikiki mağazasında müştərilərə qarşı hörmətsizlik - GİLEY12:08SABİQ MƏMURUN ŞİRKƏTİNƏ 2 MİLYONLUQ DAHA BİR TENDER – “Azəri Servis LTD”-nin “udduğu” tenderlərin sayı-hesabı yoxdur11:53“Flaqman” halal kolbasa satmır: etiraf, vəhabi izi, 1,3 ton atılmış məhsul… – Sensasiya10:51Payız-qış mövsümünə hazırdırmı? - Rəsmilər danışır10:37Vahid Əhmədov: Yəqin ki, kadr islahatlarının davamı olacaq10:22Bu rayonlarda qaz təchizatı DAYANDIRILACAQ10:11Atəşkəs 20 dəfə pozuldu18:00Oqtay Şirəliyev də gedir... - Gözlənti17:45Prezidendən Qüdrət Qurbanovla bağlı SƏRƏNCAM17:40Azərbaycanda vəzifəli şəxs qəzaya düşdü -17:18Uşaq pulu ilə bağlı ŞAD XƏBƏR17:09Prezident Tünzalə, Röya və Miri Yusifə “Xalq artisti” adı verdi16:52Prezident Əli Həsənovu vəzifəsindən azad etdi16:24300-dən çox İŞİD terrorçusu məhv edilib - Akar16:15Prezident bu şəxsləri təltif etdi16:02"Uninet"-in əndrabadi qanunları - ŞİKAYƏT15:49“Dedilər, bu işlər elə-belə görülmür” - Ağdamda NARAZILIQ14:40Dəniz limanlarında 6,7 milyon tonluq yükləmə-boşaltma işləri həyata keçirilib14:32Adil Vəliyevin kadrları da özü kimi işləyir... - Sakinləri dinləyən yoxdur...14:20Bankların "YASMİN" TAMAHI... - İTTİHAM14:08Azərbaycan şəhərində PKK-ya abidə qoyuldu - FOTO13:58Dərmanları həm baha, həm də saxta... - İTTİHAM13:47Ləğv edilmiş dövlət qurumunun rəhbərinə yeni vəzifə verilib12:51Əliyar Qasımovun dostu tərəfindən bıçaqlanmasının TƏFƏRRÜATI - "Çıxanda bizimlə hesablaşacaq"12:41Metyu Brayza: Əgər ABŞ Konqresi NATO-nun müttəfiqini düşmən hesab edirsə, dünya ağlını itirib - ÖZƏL12:32"Beşiktaş"da yeni prezident12:18Bakıda “Sovet dövründə Türkiyəni Vətən seçənlər” mövzusunda fotosərgi açılacaq12:07R.Tağıyevin siyasi orientasiyasının ciddi araşdırılmasına ehtiyac vardır - Təhsilimizə uzanan barmaqlar...12:03Razi Nurullayev: “Rəngli inqilablar dövrü keçib”11:30"Bütün bunlardan artıq bezmişik" - Xaçmazda ÖZBAŞINALIQ11:09Laçınlı məmurdan prezidentə şikayət olundu - İTTİHAM10:43“1000 bərəkət, halal nemət" TƏHLÜKƏSİ... - ARAŞDIRMA10:30Azərbaycan nefti həftə ərzində 2%-ə yaxın bahalaşıb10:18Atəşkəs 22 dəfə pozulub15:09Müxalifətin mitinqində “Sipark”a etirazlar – Video11:35Binəqədi DSMF-dən ciddi narazılıq11:30Türkiyə ordusuna hücum: şəhid və yaralı var11:25Qobustanda ev yandı, Bakıda faciənin qarşısı alındı11:21Cüdoçu qızlarımız Sloveniyada 6 medal qazanıblar11:15Əli Kərimli: “Az qala ölürdüm” / Siyavuş Novruzov: “Təxribat törətməyəydin”16:32Bələdiyyə üzvlüyünə namizədlərin irəli sürülməsinə başlanılıb - Bu gündən16:08Gələn həftə dəyişikliklərin START DÜYMƏSİ BASILIR... - Kimlər gedir?15:54Rafael Cəbraylovun binaları sökülərsə... - "...binaların çoxu “kaçalka”ların yerində tikilib"15:34Ceyhun Bayramov işinin öhdəsindən gəlirmi? - Görünəni odur ki...15:22UEFAdan İKİLİ STANDART!!! - “Qarabağ”ı cərimələdi, amma erməni təxribatı ilə bağlı açıqlama vermədi13:00BANK SEKTORUNA “SARI VƏRƏQƏ” – Məmur-bankirlər son müşavirədən nəticə çıxaracaqlarmı?12:33Türkiyəyə qarşı ŞOK TƏLƏBLƏR: 60 deputat imzaladı12:11Sabiq nazir oğlu Londondakı şirkətlərini niyə bağlayıb?11:56Texniki-Humanitar Liseydə bazar qanunları - İTTİHAM11:34Vilayət Eyvazovdan növbəti — TƏYİNAT00:05Gömrük Generalının Çexiyadakı nəhəng mülkləri-FOTOLAR20:35"Bakı Metropoliteni"nin bütün stansiyalarının rəisləri və müavinləri dəyişib - SİYAHI20:17Sahil Babayevin abadlaşdırdığı “xarabalığın” əsl memarı Füzuli Ələkbərov: - Keçmiş nazir hələ “göylərdədir”20:06Azərbaycanda internetin sürəti ilə bağlı MÜƏMMA - Nazirlik inkar edir19:51"Radikal və dağıdıcı müxalifətdən qurtuluşun zamanı yetişib" - Əli Həsənov19:35Qubadlının icra başçısı Xətaiyə gətirilir? - İDDİA16:40Руководитель пресс службы “Kонгресса Азербайджанцев” РСО-Алания Эльчин -Шукур, встретился с Уполномоченным по правам человека Чеченской республики Нухажиев Нурди Садиевичом.16:17SDU-da “Azərbaycanda elmin və təhsilin inkişafında Bakı Dövlət Universitetinin rolu” mövzusunda elmi-praktik konfrans keçirildi15:55Azərbaycanda bu şəxslər övladlığa uşaq götürə bilməyəcək15:51İradə Gülməmmədova Xırdalan şəhər sakinlərilə görüşdü15:41Prezident Rövşən Rzayevi qəbul edib15:22“Araz-Alko” MMC-də müəmmalı olaylar... - Müraciət...15:05Türkiyədə dollar ucuzlaşdı14:48Taleh Qaraşovla bağlı iddia... - VİDEO14:28Ağsuda nə baş verir? - İTTİHAM14:14İlham Əliyev hansı nazirlərlə vidalaşır? – arxaik idarəçiliyə son!12:54Oqtay Şirəliyev yola salınır - SƏHİYYƏ NAZİRİ İŞ OTAĞINI BOŞALTDI12:33Ceyhun Bayramov buralara bir göz atsa... - İTTİHAM12:14Suriya hökuməti Türkiyə-ABŞ sazişinə münasibət bildirdi11:49Miqrasiya xidməti əməkdaşı bir milyonluq əmlakı qəsb olunmuş gürcü sahibkarı niyə deport etmək istəyib-VİDEO11:22“Tək qadınam, dərs saatım yoxdur” - Deputatdan ŞİKAYƏT11:09Samir Şərifovun adamı "casus" peşində... - İDDİA10:47Bir qrup məmurun korrupsiya əməlləri ifşa oldu - Video10:27"Prezident gözəl bilir ki, kimlər qudurub" - Siyasi elmlər doktoru10:13Stokholmda “İsveç və Azərbaycan arasındakı dostluq münasibətlərinin təşviqi” adlı tədbir keçirilib10:13Stokholmda “İsveç və Azərbaycan arasındakı dostluq münasibətlərinin təşviqi” adlı tədbir keçirilib09:51Bu gün Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyi Günüdür - Bayrammz mübarək!!!09:51Bu gün Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyi Günüdür - Bayrammz mübarək!!!23:27Prezidentin ayırdığı pullar Ağsuda necə mənimsənilir?-FOTOLAR18:29Erməni alayı Qarabağ üçün hazırlaşır - Ölmək üçün səfərbər olurlar...18:1118 oktyabr - Müstəqillik haqqında Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Aktının qəbuluna dair 5 tezis - Əli Həsənov
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
Oktyabr 2019 (376)
Sentyabr 2019 (617)
Avqust 2019 (631)
İyul 2019 (563)
İyun 2019 (423)
May 2019 (557)

«    Oktyabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031 

Qlobal istiləşmə dünyanın yaşamaq üçün daha əlverişli yer olmasına əngəldirmi?

30 may 2018, 22:22   
    161
Qlobal istiləşmə dünyanın yaşamaq üçün daha əlverişli yer olmasına əngəldirmi?

Dünya öz-özünü təmin edə bilən təbii və balanslı sistemə malikdir. Yeraltı su mənbələri, torpaqdakı elementlər, atmosferdəki oksigen və karbon qazı nisbəti, canlı növlərindəki müxtəliflik dünyanın sahib olduğu mükəmməl tarazlığın mühafizə edilməsini təmin edir. Bu tarazlıqda xarici müdaxilə baş vermədikcə heç bir pozulma olmur.
Bir ev düşünün: evin şüşələrinin böyüklüyü, divarlarındakı istilik izolyasiyası və evi isitmək üçün istifadə edilən yanacaq miqdarı evdəki insanların rahat yaşaya biləcəkləri səviyyədə olsun. Kimsə gəlib evin şüşələrini sındırıb, istilik sisteminin nizamını pozsa, bu ev ideal şəraitini mühafizə edə bilməyəcək. Hazırda dünyamızın vəziyyəti də tam olaraq bu şəkildədir. Qlobal istiləşmə, kənd təsərrüfatı sahələrindən düzgün istifadə edilməməsi, israf kimi amillər səbəbindən dünyadakı tarazlıq pozulur.
Son 100 il ərzində dünyada orta hesabla temperatur 0,7 dərəcə yüksəlib. Bunun əsas səbəbi parnik qazları adlandırılan CO, CO2, NO və NO2 qazlarıdır. Parnik qazları, xüsusilə də karbondioksid nəhəng örtük kimi Dünyanı isidir. Neft və kömür kimi fosil yanacaqlarından istifadə, işlənmiş qazlar və meşələrin azalması parnik qazlarının atmosferdə artmasına səbəb olur. Nəşr olunan bir hesabatda bu gündən etibarən atmosferə hər hansı bir parnik qazı atılmasa belə qlobal temperaturun gələcək on illər ərzində 0,5°-1°C arasında artmağa davam edəcəyi bildirilir.1 Bu isə ciddi nəticələrə yol açan nisbətdir.
Dünyadakı iqlim dəyişikliyi hava, torpaq və suyun temperaturu ilə birlikdə yağış miqdarının dəyişməsinə səbəb olur. Bu isə bir çox bölgədə şiddətli tufanlar, sellər, həddindən artıq isti və quraqlıq kimi özünü biruzə verir. Atmosfer hadisələrindəki bu radikal dəyişikliklər kənd təsərrüfatı sahələrinə təsir edir və bu da həyatı təhdid edir. Elm adamları 2050-ci ildə iqlim dəyişikliyindən asılı olaraq 2-5 milyard insanın kifayət qədər qida əldə edə bilməyəcəyini proqnozlaşdırırlar.2
İqlim dəyişikliyinin göstəricilərindən olan quraqlıq və daşqınlar kənd təsərrüfatı məhsullarının biçin olmadan itkisinə yol açır. Temperaturun yüksəlməsi kənd təsərrüfatı zərərlərini artırır və daha çox suvarma tələb edir ki, bu da yeraltı suları azaldır. Eyni zamanda münbitliyi azalan torpağın daha çox gübrəyə ehtiyacı olur və nəticədə yeraltı sular çirklənir. Bütün bu mənfi amillər məhsulların tamamilə yox olması ilə nəticələnməsə də keyfiyyət və qida dəyərinin düşməsinə səbəb olur. Bu cür məhsulları işləmək və qorumaq isə çox çətindir. Məhsulun həcmi azaldıqca qiymətlər artır, balanslı qidalanma çətinləşir.
Bir-birinə bağlı olan bütün bu proseslər çox önəmlidir. Çünki bu gün dünya əhalisinin 80%-i dolanışığını fərqli formalarda hava şəraitinə bağlı olaraq təmin edir.3 Ona görə hava şəraitindəki radikal dəyişikliklər insanların kənd təsərrüfatı ilə məşğul ola bilməməsi və bunun dünyanın 80%-nə təsir etməsi mənasına gəlir.

Alimlər təbiətdəki tarazlığın daha çox pozulmasının və bunun nəticəsində ortaya çıxa bilən aclığın qarşısını almaq üçün təcili hərəkətə keçmək məsələsində həmfikirdir. Parnik qazlarının atmosferə buraxılmasına nəzarət isə bu mövzudakı ilk addım kimi qiymətləndirilir.
Parnik qazlarının atılmasını məhdudlaşdırmaq məqsədilə bio yanacaqdan istifadə edilməsi ilə bağlı yekdil razılıq əldə edilməyib. Bio yanacaqların atmosferə atılan karbondioksid miqdarını azaltdığı irəli sürülsə də, bəzi araşdırmalar bunun əksini ortaya qoyur. Bir çox ölkə bu gün bio yanacaq üçün özünə görə bir məhsul seçir və kənd təsərrüfatı üçün istifadə etdiyi ərazilərdə bu məhsulun əkilməsinə üstünlük verir. Məsələn, ABŞ qarğıdalı, Braziliya şəkər qamışı, İndoneziya isə raps bitkisinə üstünlük verir. Lakin bu bitkini əkəcək ərazini əldə etmək üçün çox qiymətli meşə sahələrini məhv edirlər. İndoneziya təkcə 2012-ci ildə 8400 km2 meşə sahəsini itirmişdir.4 Bu isə ekoloji tarazlığı və bilavasitə qidalanma məqsədi ilə istifadə edilən kənd təsərrüfatı məhsullarının məhsuldarlığına birbaşa təsir edir.
Bütün bu mənfi amillər kənd təsərrüfatı məhsullarındakı müxtəlifliyi azaldır və qidalanma məqsədilə istifadə edilən ərazilər sürətlə kiçilir. Əgər hökumətlər səviyyəsində bunun qarşısı alınmasa, insanlar qidalanmaq üçün ehtiyac duyduqları məhsulları və torpaqları çox yaxın gələcəkdə itirəcəklər. Ərzaq məhsullarının azalması ilə qiymətlər yüksələcək və xərclərin təxminən 70%-ni ərzaq almaq üçün istifadə edən gəlir səviyyəsi aşağı olan insanlar bütün qazanclarını xərcləsələr də, özlərini doydura bilməyəcəklər.5
Bəs bu təhlükəli vəziyyətin qarşısını almaq və dünyanı aclıq bəlasından qorumaq mümkündürmü?

Bunun üçün məsələyə iki aspektdən yanaşmaq lazımdır: kənd təsərrüfatında məhsuldarlığı artıran üsulların təşviq edilməsi və insanların məlumatlandırılması. Bunun ilk addımlarından biri təbii üsullarla, kimyəvi maddələrdən istifadə etmədən kənd təsərrüfatını təşviq etməkdir. Həmçinin fermerləri bahalı fosil yanacağı və sənayeləşdirilmiş toxumlardan xilas edən aqroekoloji üsullar tətbiq etmək də məhsulların keyfiyyətini və istehsalı artıracaq. Xərclərin azaldılması ilə birlikdə fermerlər daha çox mənfəət əldə edəcək və beləliklə qidanın əldə edilməsi asanlaşacaq.
Bu gün dünya əhalisi 8 milyarda yaxındır və bu say getdikcə artır. Dünyada istehsal olunan illik 4 milyard ton qidanın 1,3 milyardlıq hissəsi israf edilir. Ona görə dünyadakı problemlərin səbəbini və həllini tək bir məsələ ilə izah etmək mümkün görünmür. Parnik qazlarının atmosferə atılmasının azaldılması ilə yanaşı israfçılığın qarşısının alınması da cəmiyyətin maarifləndirilməsi və tədbir alınmalı olan əsas mövzulardan biridir. Təkcə qlobal istiləşməni və ya başqa amilləri təqsirləndirmədən həllə yönələrək dünyanı daha əlverişli yer etmək hamımızın borcudur.
--------------------
İstinadlar:
Nicholas Stern, The Economics of Climate Change, The Stern Review, Cambridge, 2007
https://www.welthungerhilfe.de/fileadmin/user_upload/Themen/Klima/Klimakonferenz/shock-waves-worldbank-studie-climate-change-2015.pdf (18 noyabr, 2017)
Climate change as a poverty trap, https://www.welthungerhilfe.de/en/no-climate-for-agriculture.html (18 noyabr, 2017)
BBC Türkcə internet saytı, İndoneziya meşe kəsimində Braziliyanı geridə qoydu, 30 iyun 2014,
http://www.bbc.com/turkce/haberler/2014/06/140630_endonezya_brezilya_ormanlari 18 noyabr 2017)
DPT (Devlet Planlama Teşkilatı), Ulusal Gıda ve Beslenme Stratejisi Çalışma Grubu Raporu (Ulusal Gıda Beslenme ve Eylem Planı 1. Aşama Çalışma Eki ile), DPT nəşr No:2670, Ankara, 2003
Adnan Oktarın “Kashmir Reader”-da (Hindistan) yayımlanan məqaləsi:
https://kashmirreader.com/2018/01/10/a-well-rounded-approach-to-climatology/
Adnan Oktar
OXŞAR MÖVZULAR