Impera

XƏBƏR LENTİ
16:17Deputat Aydın Hüseynov: “Qondarma qurumu dəvət edən dövlət ilk növbədə özünə hörmət etmir”15:52Avtomobil benzini ilə bağlı RƏSMİ MƏLUMAT15:39Venesuela müxalifətinin lideri BMT Baş Asambleyasında müzakirələrə qatılmaq niyyətindədir14:56Azərbaycanda tamah cinayəti – Mənzilə daxil olaraq ev sahibini öldürdülər14:45Tender qalmaqalı: Şəhid ailələrinə tikilən evlərin pulunu kimlər mənimsəyib?14:44Sevindik Hətəmovun Qaradağ arzuları: “karyer müdiri” Bakı intizarındadı14:42Şəmkirdə ermənilik: “1800 manata görə körpəm can verdi…” – Video14:40Azərbaycanın çörəyi ilə çörəkli olanlar…14:37Sumqayıt Dövlət Universitetində Bilik günü” təntənə ilə qeyd olundu14:30SOCAR son 10 ildə gəlirlərini 26 dəfədən çox artırıb13:29DİN Novxanıda baş verən dəhşətli hadisə barədə məlumat yaydı13:25İşsizlərin sayı AÇIQLANDI12:35Bu tələbələrə akademiya təqaüdü veriləcək12:00Azərbaycanın “Avroviziya-2020” mahnı müsabiqəsində iştirakı rəsmən təsdiqlənib11:46Bakı əhalisinə çağırış - İctimai nəqliyyatdan istifadə edin11:19Balakəndə iqtisadi sabotajı kimlər edir: 100 min tonlarla məhsul məhv olub-VİDEO11:17Səfər Mehdiyev komitəsi: süründürməçilik, rüşvət, nifrət…korrupsiya… – Araşdırma/Video11:08Hacı Nurana yeni vəzifə verilib? - AÇIQLAMA10:46DÜNYA ŞOKDA: üzbəüz döyüşü uduzsalar 140 nüvə bombası atılacaq - Baş nazir BƏYAN ETDİ10:35Bu gün 4 rayonda qaz olmayacaq10:20Cəbhədən son məlumat - Müdafiə Nazirliyi01:22Vəkil Ruslan Mirzəyevdən Anar Bağırova şikayət var-300 manatı qaytarmır21:35“Qudası yüksək vəzifədədir deyə bütün məhkəmələr zəngi ilə hərəkət edir”21:29Vidadi Zeynalovun oğlu ilə bankir kürəkəninin şirkəti haqda sənədlər yayıldı13:57Stimul Hospitaldan növbəti hümanist addım15:35DİN keçmiş məhkəmə sədrinin qətli ilə bağlı məlumat yayıb15:17Bakı metrosunda interval 2 dəqiqəyə düşdü15:05İki güləşçimiz dünya çempionatının finalına çıxmaq üçün mübarizə aparacaq14:43Yağış, leysan gəlir - SABAHIN HAVASI14:28Elgiz türk serialına çəkilənləri tənqid etdi: "Süpürgəçi, cibgir, qulluqçu"12:31Həftəsonu işləyənlərə əlavə ödənişlər verilsin - TƏKLİF12:14DİN keçmiş məhkəmə sədrinin qətli ilə bağlı məlumat yaydı12:00Onlar bu il universitetlərə qəbul olundular, amma ali təhsildən imtina etdilər - Şok RƏQƏMLƏR11:36Vasif Talıbov özünü yeni vəzifəyə təyin etdi11:21DIN və polis rəisləri kimlərə müharibə elan edib? - Xətai polis rəisi barədə ilginc faktlar11:13SON DƏQİQƏ: Türkiyədə ardıcıl iki GÜCLÜ ZƏLZƏLƏ: Çox sayda xilasedici cəlb edildi23:03Məktəbə forma ilə getməyən şagirdlərin cəzası nə olacaq? - Təhsil Nazirliyi cavablandırdi22:59Sumqayıt DYP xanım sürücünü necə xilas etdi? – İnanılmaz jest17:48Faciəvi QƏZA: 3 nəfər DİRİ-DİRİ YANDI17:34Həcc ziyarətinə gedənlərə vacib xəbər: gələn ildən etibarən...17:23Manatı gələn il nə gözləyir? - Rəsmi inflyasiya proqnozu AÇIQLANDI17:12Nazir küçədə piyadaları cərimələyən post-patrul əməkdaşlarının səlahiyyətlərinə xitam verib17:01Geyim mağazasından oğurluq edən qadın tutuldu16:51Gələn ilin dövlət büdcəsində neftin qiyməti neçə dollar olacaq?16:18Mərkəzi Bankdan uçot dərəcəsi ilə bağlı - QƏRAR15:45Bu rüsumun qiyməti 1000 manatdır - DMX-nin rəisi15:36SDU-nun Mühəndislik fakültəsinə müasir laboratoriya avadanlıqları alınıb14:33Adam oğurlayaraq işgəncə verən keçmiş idmançımızın məşqçisi: "Atası deyirdi ki, pul lazımdır"14:14Atambayevin tərəfdarları ad günündə mitinq keçirəcək14:03Şəkidə infotur çərçivəsində konfrans keçirilib13:53Abşeron və Sumqayıtda yaşayanlara XOŞ XƏBƏR! – VİDEO13:28"Qarabağ" - "Sevilya" oyununun biletləri satışda13:09Azərbaycan vətəndaşlarının daha çox hansı ölkədən geri qaytarıldığı məlum olub12:54Azərbaycanda İLK: Qidalar bu texnologiya ilə yoxlanılacaq - FOTO12:23DYP: Avtomobilinizdə bu olmasa 10 AZN cərimələnəcəksiz12:00Azərbaycan Ordusu 10 minlik hərbçi ilə genişmiqyaslı təlimə başlayır10:57Mərhum pilotumuzla bağlı xəbər yayıldı - İfşa edin...10:36Arçil Talakvadze: "Gürcüstan NATO-ya qoşulmağa hazırdır"10:33BirKart-la UNEC-də təhsil haqqını hissə-hissə ödəmək olar09:54Ermənilər atəşkəs rejimini 20 dəfə pozub18:00Melaniya Trampın plaşı qalmaqala səbəb oldu - FOTO17:32Biləsuvar Məşğulluq Mərkəzinə qarşı ŞOK İDDİA-VİDEO17:20Azərbaycanda hər 10 ailədən 1-i sonsuzdur - Süni mayalanma gizlədilir17:0022 yaşlı atadan körpəsinə qarşı dəhşətli əməl15:52Azərbaycan-Türkiyə iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın növbəti iclası keçiriləcək14:41Bakının bu metrostansiyası təmirə bağlanacaq14:16İlqar Məmmədov: “Əli Kərimli ilə debata razılıq verdim”14:03Volfqanq Şoyble Azərbaycana gələcək13:5328° dərəcə isti - HAVA PROQNOZU13:44“Qarabağ” – “Neftçi” oyununun hakimləri müəyyənləşdi13:35Girnədə silah-sursat anbarında partlayış olub13:22Elinanın ölümündə təqsirli bilinən direktor barədə MƏHKƏMƏ QƏRARI VERİLDİ13:13Vilayət Eyvazov Zeynalovu rəis TƏYİN ETDİ12:44Prezident İlham Əliyev Bakıdakı 101 nömrəli məktəbin əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonrakı vəziyyəti ilə tanış olub11:49“Xətai” açıldı11:35Bakıda bir qrup abunəçinin qaz təchizatı dayandırılacaq11:27Badamdar sakini Bəybala Hüseynovla bağlı Prezidentə müraciət etdi11:19Bakı metrosundan istifadə edənlərə ŞAD XƏBƏR11:06Baş nazirdən əlilliyi olan şəxslərlə bağlı QƏRAR10:47Pambıq yığımına start verilir - prosesə ciddi nəzarət olacaq10:35Bakıda daha 570 güzəştli mənzil satışa çıxarıldı - QİYMƏTLƏR10:09Müdafiə Nazirliyi: Düşmən atəşkəs rejimini 21 dəfə pozub01:00Göyçayda Loğman və Əhliman Əliyevlərin məcaraları bitmir23:48Dəyəri yüz minlərlə ölçülən avtomobillər, bahalı restoranlar: - Qlamur YAP-çının hekayəsi21:56İmişliyə Bakıdan başçı göndərilir... - Vilyam Hacıyevi himayədarları meydanda tək qoyası olacaq...21:54“Zamin Bank”ın Biləsuvar filialının müdirindən Zakir Qaralova şikayət: “Pulları yığıb cibinə qoyub”17:50İnam Kərimovdan işdən qovduğu direktorun yerinə - TƏYİNAT17:40“Qaçqınların əksəriyyətini sərhəd və təmas bölgələrində yerləşdirmək lazım idi...”17:30Model olmağa hazırlaşan qızın burnunu qırdılar - QORXUNC...17:20Sabit Səmədova yüksək vəzifə verildi - ƏMR17:09Azərbaycanda uşaq pulu BƏRPA OLUNACAQ? - Baş Nazirin müavini AÇIQLADI16:45"Azərbaycanın ən güvənli tərəfdaşı ABŞ deyil, Rusiyadır" - Y.Hacıyevadan İLGİNC AÇIQLAMA16:35Eyyub Hüseynovun qızı Kanadada vəfat etdi16:03Deputat: Maaşlar, pensiyalar, müavinətlər diqqət mərkəzində olacaq15:49Bakının mərkəzində 6 otaqlı ev yandı15:36Mahir Emrelinin evi QARƏT OLUNDU15:22Türk dövlətlərinin ortaq kəşfiyyat qurumu nə iş görəcək? - çox böyük əhəmiyyəti var15:05"Kiminlə oturduğunuzu göstərəcəm ki, evinizdə qırğın düşsün"14:44"Qarabağ"ın Beqoviçindən yeni açıqlamalar - "O cür pul qazanmaq mənə görə deyil”14:37Türkəçarə ilə müalicə, yoxsa travmadan travmaya-Problem
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
Sentyabr 2019 (323)
Avqust 2019 (631)
İyul 2019 (563)
İyun 2019 (423)
May 2019 (557)
Aprel 2019 (537)

«    Sentyabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30 

Qafqazda ən qədim kilsə, erməni kilsəsinə getməyib evdə dua edən udinlər - REPORTAJ

04 sen 2019, 16:35   
    37
Qafqazda ən qədim kilsə, erməni kilsəsinə getməyib evdə dua edən udinlər - REPORTAJ
 

Qəbələnin Nic qəsəbəsi - hazırda əsli-kökü Qafqaz albanlarına gedib çatan xristian udinlərin yaşadığı yeganə məkan.

Sentyabrın 1-də Azərbaycan Turizm Assosiasiyası (AzTA) tərəfindən təşkil olunmuş tur sayəsində qəsəbəni ziyarət edən Oxu.Az-ın müxbiri maraqlı qeydlərini oxuculara təqdim edir.

Qəbələ rayonunun ən böyük yaşayış məntəqəsi, təxminən 100 kvadrat kilometr ərazisi olan Nic rayon mərkəzindən 20 kilometr cənub-qərbdə yerləşir. Statistik məlumatlara görə, ümumi sayı təqribən 10 min nəfər olan udindən (udi) dörd mini Nic qəsəbəsində yaşayır.

 

Udinlər Nax-Dağıstan ailəsinin ləzgi qrupuna aiddirlər, udi dilində danışır və Qafqaz Albaniyasının digər xalqlarının da istifadə etdiyi qədim yazıya malikdirlər.

Ləzgilər, arçinlər, buduxlar, qrızlar, aqullar, rutullar, tabasaranlar, xınalıqlar, saxurlar udinlərlə qohum xalqlardır. Udinlər Qafqaz Albaniyasının təməlini qoyan 26 alban tayfasından biridir. Hazırda Qəbələ və Oğuz rayonlarında məskunlaşıblar.

Nic qəsəbəsinə tur əbəs yerə təşkil olunmayıb. Azərbaycanın bu nöqtəsi bir çox turistləri, xüsusən də avropalıları cəlb edir. Kənd sakinləri çox sayda qədim abidələri qoruyub saxlaya biliblər.

Bu, bir daha onu göstərir ki, Qafqaz Albaniyasının qanuni varisi Ermənistan yox, məhz müasir Azərbaycandır.

Heç kəsə sirr deyil ki, Ermənistan tarixi faktları saxtalaşdırmağa və Qafqaz Albaniyası irsini mənimsəməyə çalışır. Ermənilər iddia edirlər ki, Azərbaycan ərazisindəki bütün xristian məbədləri nə vaxtsa erməni-qriqoryan kilsəsinin nümayəndələrinə məxsus olub. Lakin bu yalana yalnız nadanlar inana bilər.

Həqiqət isə bundan ibarətdir ki, hazırda Azərbaycan udinləri özlərini və dinlərini qoruyub saxlaya biliblər.

Bakı Dövlət Universitetinin elmi tədqiqat laboratoriyasının baş elmi əməkdaşı, "Udincə-azərbaycanca-rusca lüğət"in müəllifi, Alban-udi xristian icmasının sədri, Azərbaycanda Alban kilsəsinin dirçəlişində rolu olan Robert Mobili Oxu.Az-a bildirib ki, gözlənilməz dəyişikliklərə və kataklizmlərə baxmayaraq, udinlər Azərbaycanın əzəldən çoxdinli və çoxmillətli ölkə olması sayəsində özünəməxsusluqlarını qoruyub saxlamağı bacarıblar.

"Azərbaycan ərazisində 20-dən çox etnos yaşayır. Udinlər Qafqaz albanlarının və Alban kilsəsinin bilavasitə qanuni varisi kimi günümüzədək gəlib çatıblar. Alban kilsəsi apostol kilsəsidir. Burada xristianlıq eramızın birinci əsrində apostol Yelisey tərəfindən yayılıb. Nic qəsəbəsində Müqəddəs Yelisey məbədi (Çotari) Qafqazda ən qədim kilsədir", - deyə icma qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, müasir şimali Azərbaycan ərazisində artıq 313-314-cü illərdə xristianlıq dövlət dini olub – bu faktı tarixi sənədlər təsdiq edir. Alban çarı Urnayr Roma İmperiyası ilə eyni vaxtda xristianlığı qəbul edib. Həmin dövrdə Roma imperatoru I Böyük Konstantin xaç suyuna salınaraq xristianlığa yaşıl işıq vermişdi.

Məhz 313-cü ildə Azərbaycanın şimalında xristianlıq özünə yer tapıb və bu proses faktiki olaraq 1836-cı ilə qədər davam edib.

XIX əsrdə Çar Rusiyası Qafqazı ələ keçirib və 1836-cı ildə Alban kilsəsini erməni-qriqoryan kilsəsinə təhvil verərək sıradan çıxarıb. Onun tarixinə aid olan bütün sənədlər Ermənistana göndərilib.

"Çətin dövr başlamışdı, xristian dindarlar erməni dilində dua etməyə məcbur edilirdi. Bu səbəbdən bir çox Qafqaz xalqları, həmçinin udinlərin bir qismi erməni xristianlığına qarışıb. VI əsrdən erməni-qriqoryan kilsəsi avtokefal Alban kilsəsini zorla özünə tabe etməyə çalışıb. Alban xristianlarının aktiv deetnoslaşdırılma və erməniləşdirilməsi prosesi başlandı. Nəticədə Dağlıq Qarabağ zonasında onlar öz dil və mədəniyyətlərini tamamilə əldən verdilər. Qəbələ və Oğuz zonalarında udinlər yad kilsənin güclü təsirinə məruz qalsalar da, özünəməxsusluqlarını və doğma dillərini indiyədək qoruyub saxlaya biliblər. Qəbələ udinləri çıxış yolu kimi kilsədən imtina edib evdə dua etməyə başladılar", - deyə R.Mobili bildirib.

Keşiş Davidin evi

Keşiş Davidin evi udinlərin erməni-qriqoryan kilsəsinə qarşı etirazının bariz nümunəsidir.

Bu ev xalqının tarixini qorumaq fikrinə düşən Qanqalovlar ailəsinə məxsusdur.

"Keşiş David erməni kilsəsinə getməkdən imtina edərək evdə dua etməyə başlayıb və bununla digərlərinə də örnək olub. Dindarlar onun evinə gəlirdi. Bu, çox ağıllı bir qərar olub.

Udinlər faktiki olaraq 180 ildən çox müddətdə öz mənəvi dəyərlərindən uzaq düşüblər. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra burada Alban kilsəsinin bərpası üçün çox gözəl şərait yaradılmışdı. Udinlər Müqəddəs Yelisey məbədinin (Çotari) bərpasına başladılar.

Udinlər Xristian Alban kilsəsinin qanuni varisidir. İndi biz Azərbaycan ərazisində öz xristian abidələrimizi qoruya bilərik. Onların sayı az deyil. Təəssüf ki, ermənilər Alban kilsələrindən istifadə edərək Dağlıq Qarabağı öz ikinci "vətənləri" ediblər. Lakin indi biz Azərbaycan üçün tarixi ədalətə nail olmalıyıq", - R.Mobili vurğulayıb.

Bu arada, keşiş Davidin evinin təxminən 250 yaşı var. Artıq 20 ildir ki, burada kimsə yaşamır. Bir il əvvəl Qanqalov ailəsi əcdadlarının mum fiqurlarını sifariş edərək evi muzeyə çeviriblər. Hazırda hər kəs buranı pulsuz ziyarət edib udinlərin yaşayışı ilə tanış ola bilər.

Bu evdə keşiş Daviddən başqa, onun nəvəsi bərbər Volodya Qanqalov da yaşayıb. Kənddə salon olmayıb, ona görə də yerli sakinlər saç kəsdirmək üçün Volodyanın yanına gəliblər. Volodyanın bacısı Zoya Qanqalova isə kənddə tanınmış dərzi olub. Onların da mum fiqurları muzeyi bəzəyir.

Muzeydə keşiş Davidin ibadət otağı da saxlanılıb. Onun qapıları alban xaçları ilə bəzədilib. İkona və müqəddəs yazılara da toxunulmayıb.

Evdən qədimilik qoxusu gəlir. Bu qoxu bizi nənələrimizin kənd evində keçirdiyimiz uşaqlığımıza qaytarır.

Qeyd edək ki, ermənilər Azərbaycanın alban xaçlarını dəfələrlə "erməni xaçkarları" adı ilə YUNESKO-un siyahısına daxil etməyə çalışıblar. Azərbaycan ermənilərin faktları təhrif etməsinə artıq alışıb. Ermənistan hələ Qafqaz Albaniyasından öncəki dövrdə də burada mövcud olduğunu əsassız olaraq iddia edir.

"Vikipediya" da Qafqaz Albaniyası ilə həmsərhəd olan uydurma "Böyük Ermənistan"ın təhrif olunmuş xəritəsini göstərir. Bax buna görə "Vikipediya"nın məlumatlarına çox da etibar etmək olmaz.

Robert Mobilinin sözlərinə görə, alban xaçı erməni-qriqoryan xaçından fərqlənir. Arxeoloji qazıntıların materialları göstərir ki, Albaniya ərazisində qədim xaç təsvirləri olub. Onlar odu, yaxud əhalinin mistik təsəvvürlərinə əsasən, ilahi "xilaskar"ı simvolizə edib.

V əsrdən başlayaraq Qafqaz Albaniyasının katakomba qəbirlərinin divarlarında xristianlığa aid xaçların təsvirinə rast gəlmək olar. Yazılı mənbələrə əsasən, keşişlər və xristian dininin digər xadimləri bütpərəstlərin qurbangahlarında, eləcə də gələcəkdə kilsə və monastırların tikilməsi nəzərdə tutulan yerlərdə taxta xaçlar quraşdırıblar. Beləliklə, Albaniyada xristianlıq yayıldıqca "qədimi bütpərəst işarəsi olan xaç" İsa Məsihin simvoluna çevrilir.

Qeyd edək ki, erkən alban xristian xaçları öz formasına görə xristianlığaqədərki qədim xaçlardan fərqlənib. Onlar bərabər tərəfli dördbucaq şəklində olub. Lakin daşların üzərində təsvir olunan xaçların tərəfləri uclarına doğru tədricən uzanmağa başlayıb. Erkən xristian xaçları metal, daş, katakomba divarları, eləcə də bir çox məişət əşyalarının üzərində yonulub. Onların əksəriyyəti daş üzərindədir. Xaçlar tək formalarına görə deyil, üzərindəki müxtəlif təsvirlərə görə də böyük elmi maraq doğurur.

Albaniyada tapılan xaçları üç fərqli qrupa ayırmaq olar: 1) bərabərtərəfli xaçlar; 2) yarımdairəvi uclu və uzun xətli xaçlar; 3) ucları üçləçəkli olan xaçlar.

Üçüncü qrupun xaçlarını Müqəddəs Yelisey məbədindəki məzar daşlarının üzərində gördük. Birinci və ikinci qrupdan olan xaçlar isə udinlərin evlərini və məişət əşyalarını bəzəyir.

"Qəbirlərdə 8 xaç təsvir olunub. 8 rəqəminin udinlər üçün xüsusi mənası var. Cümə axşamları da udinlər üçün xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Udinlər cümə axşamı görülən bütün işlərin uğurlu olacağına inanırlar. 2006-cı ildə "Çotari" Alban kilsəsinin bərpadan sonra təntənəli açılışı olub. Nic sakinləri 180 il sonra ilk dəfə öz məbədlərinə ayaq basa biliblər", - deyə alim qeyd edib.

Nic qəsəbəsində udinlərin digər məbədləri də günümüzədək qorunub. Onların arasında XVI-XVII əsrə aid "Bulum" və XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərinə aid "Mavi kilsə"ni çəkmək olar. Bu kilsələr də "qriqoryanlaşdırılma" cəhdlərinə məruz qalıb və hazırda işləmir.

Ramella İbrahimxəlilova


OXŞAR MÖVZULAR