Impera

XƏBƏR LENTİ
20:55“SƏDƏRƏK YUSİF” KÜRÜ “İŞĞAL” ETMƏKDƏ DAVAM EDİR: QANUNSUZ TİKİLİNİN İCAZƏSİNİ İCRA BAŞÇISI VERİBMİŞ – YENİ VİDEO20:53Xəzər rayonunda Hacı Gülağanın sususz qoyduğu adamlar – Vətəndaşı dövlətdən narazı salanlar niyə cəzasız qalır? VİDEO18:00Elinanın intihar etdiyi məktəbin yeni direktoru kimdir? - DOSYE17:40Bu il 1-ci sinif üçün riyaziyyat dərslikləri iki hissədən ibarət hazırlanıb17:20Əmisi oğlunun arvadını qaçıran şəxsi döyüb öldürənlərlə bağlı YENİ XƏBƏR17:00"Qarabağ" öz futbolçusunun qardaşını da — TRANSFER ETDİ16:40Parlamentdə lombard fırıldaqçıları müzakirə edildi16:20“Kütləvi informasiya vasitələri haqqında” qanuna dəyişiklik edilir16:00Bakı məktəblərinə 29 direktor təyin edildi - SİYAHI15:20Azərbaycann məhşur saytları Qazaxıstan tərəfindən alındı... - ADLAR15:00“Ermənistanı gərgin payız gözləyir...” - TƏHLİL14:40Şimal-qərb küləyi gündüz cənub-şərq küləyi ilə əvəz olunacaq - Belə deyirlər...14:31DTX Rəşad Atakişiyevin ailəsinin müraciətini araşdırır - GƏLİŞMƏ14:16"Ermənistan Dağlıq Qarabağla bağlı danışıqlar prosesinə ciddi zərbələr vurur" - PA rəsmisi12:48Süleyman Mikayılovun qoçuları Müdafiə Nazirliyi adından alver edir – VİDEO12:46Baba Rzayevin falçı sevdası: “Azərenerji”ni ektrasenslər idarə edir? – VİDEO12:34Rüşvət almaqda ittiham edilən komandirin işi - əsgər yoldaşını güllələyən Qasımzadə də dindirildi12:19Gürcüstanın elektrik enerjisi idxalının 91%-dən çoxu Azərbaycanın payına düşüb12:08Fədayə Laçının məhkəməsi niyə onuncu dəfə təxirə düşüb? - VƏKİLDƏN AÇIQLAMA11:09"Xalq Sığorta"da yeni TƏYİNAT10:56Putin Ankarada “Quran”dan sitat gətirdi - VİDEO10:22Benksinin “Devolved Parliament” əsəri hərracda rekord məbləğə satıla bilər10:07Həbib Nurməhəmmədov məğlub etdiyi rəqibə 100 min dollar bağışladı09:53Gəncədə 29 yaşlı gənc başından bıçaqlandı09:38Dövlət qulluqçusu olmaq istəyənlərin nəzərinə09:24Azərbaycan Mərkəzi Bankı sığortaçılar arasında seçim edib22:41Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Heydər Əliyev adına Akademiyasında Bilik günü qeyd olunub.17:48İran prezidenti Ermənistana səfər edəcək17:35Azərbaycanın ixrac etdiyi meyvə-tərəvəzin dəyəri 14,5%, həcmi isə 0,7% artıb17:19Məşhur müğənni evində ölü tapıldı - FOTO17:07Azərbaycanda yol polisi 1 aylıq uşağı xilas etdi - Atanın təşəkkürü hamını mat qoydu - VİDEO16:49Özbəkistanın Kokand şəhərində keçirilən Birinci Beynəlxalq Xalq Tətbiqi İncəsənət Festivalının rəsmi açılış mərasimi olub16:34Ən qeyri-adi 5 idman növü16:17Deputat Aydın Hüseynov: “Qondarma qurumu dəvət edən dövlət ilk növbədə özünə hörmət etmir”15:52Avtomobil benzini ilə bağlı RƏSMİ MƏLUMAT15:39Venesuela müxalifətinin lideri BMT Baş Asambleyasında müzakirələrə qatılmaq niyyətindədir14:56Azərbaycanda tamah cinayəti – Mənzilə daxil olaraq ev sahibini öldürdülər14:45Tender qalmaqalı: Şəhid ailələrinə tikilən evlərin pulunu kimlər mənimsəyib?14:44Sevindik Hətəmovun Qaradağ arzuları: “karyer müdiri” Bakı intizarındadı14:42Şəmkirdə ermənilik: “1800 manata görə körpəm can verdi…” – Video14:40Azərbaycanın çörəyi ilə çörəkli olanlar…14:37Sumqayıt Dövlət Universitetində Bilik günü” təntənə ilə qeyd olundu14:30SOCAR son 10 ildə gəlirlərini 26 dəfədən çox artırıb13:29DİN Novxanıda baş verən dəhşətli hadisə barədə məlumat yaydı13:25İşsizlərin sayı AÇIQLANDI12:35Bu tələbələrə akademiya təqaüdü veriləcək12:00Azərbaycanın “Avroviziya-2020” mahnı müsabiqəsində iştirakı rəsmən təsdiqlənib11:46Bakı əhalisinə çağırış - İctimai nəqliyyatdan istifadə edin11:19Balakəndə iqtisadi sabotajı kimlər edir: 100 min tonlarla məhsul məhv olub-VİDEO11:17Səfər Mehdiyev komitəsi: süründürməçilik, rüşvət, nifrət…korrupsiya… – Araşdırma/Video11:08Hacı Nurana yeni vəzifə verilib? - AÇIQLAMA10:46DÜNYA ŞOKDA: üzbəüz döyüşü uduzsalar 140 nüvə bombası atılacaq - Baş nazir BƏYAN ETDİ10:35Bu gün 4 rayonda qaz olmayacaq10:20Cəbhədən son məlumat - Müdafiə Nazirliyi01:22Vəkil Ruslan Mirzəyevdən Anar Bağırova şikayət var-300 manatı qaytarmır21:35“Qudası yüksək vəzifədədir deyə bütün məhkəmələr zəngi ilə hərəkət edir”21:29Vidadi Zeynalovun oğlu ilə bankir kürəkəninin şirkəti haqda sənədlər yayıldı13:57Stimul Hospitaldan növbəti hümanist addım15:35DİN keçmiş məhkəmə sədrinin qətli ilə bağlı məlumat yayıb15:17Bakı metrosunda interval 2 dəqiqəyə düşdü15:05İki güləşçimiz dünya çempionatının finalına çıxmaq üçün mübarizə aparacaq14:43Yağış, leysan gəlir - SABAHIN HAVASI14:28Elgiz türk serialına çəkilənləri tənqid etdi: "Süpürgəçi, cibgir, qulluqçu"12:31Həftəsonu işləyənlərə əlavə ödənişlər verilsin - TƏKLİF12:14DİN keçmiş məhkəmə sədrinin qətli ilə bağlı məlumat yaydı12:00Onlar bu il universitetlərə qəbul olundular, amma ali təhsildən imtina etdilər - Şok RƏQƏMLƏR11:36Vasif Talıbov özünü yeni vəzifəyə təyin etdi11:21DIN və polis rəisləri kimlərə müharibə elan edib? - Xətai polis rəisi barədə ilginc faktlar11:13SON DƏQİQƏ: Türkiyədə ardıcıl iki GÜCLÜ ZƏLZƏLƏ: Çox sayda xilasedici cəlb edildi23:03Məktəbə forma ilə getməyən şagirdlərin cəzası nə olacaq? - Təhsil Nazirliyi cavablandırdi22:59Sumqayıt DYP xanım sürücünü necə xilas etdi? – İnanılmaz jest17:48Faciəvi QƏZA: 3 nəfər DİRİ-DİRİ YANDI17:34Həcc ziyarətinə gedənlərə vacib xəbər: gələn ildən etibarən...17:23Manatı gələn il nə gözləyir? - Rəsmi inflyasiya proqnozu AÇIQLANDI17:12Nazir küçədə piyadaları cərimələyən post-patrul əməkdaşlarının səlahiyyətlərinə xitam verib17:01Geyim mağazasından oğurluq edən qadın tutuldu16:51Gələn ilin dövlət büdcəsində neftin qiyməti neçə dollar olacaq?16:18Mərkəzi Bankdan uçot dərəcəsi ilə bağlı - QƏRAR15:45Bu rüsumun qiyməti 1000 manatdır - DMX-nin rəisi15:36SDU-nun Mühəndislik fakültəsinə müasir laboratoriya avadanlıqları alınıb14:33Adam oğurlayaraq işgəncə verən keçmiş idmançımızın məşqçisi: "Atası deyirdi ki, pul lazımdır"14:14Atambayevin tərəfdarları ad günündə mitinq keçirəcək14:03Şəkidə infotur çərçivəsində konfrans keçirilib13:53Abşeron və Sumqayıtda yaşayanlara XOŞ XƏBƏR! – VİDEO13:28"Qarabağ" - "Sevilya" oyununun biletləri satışda13:09Azərbaycan vətəndaşlarının daha çox hansı ölkədən geri qaytarıldığı məlum olub12:54Azərbaycanda İLK: Qidalar bu texnologiya ilə yoxlanılacaq - FOTO12:23DYP: Avtomobilinizdə bu olmasa 10 AZN cərimələnəcəksiz12:00Azərbaycan Ordusu 10 minlik hərbçi ilə genişmiqyaslı təlimə başlayır10:57Mərhum pilotumuzla bağlı xəbər yayıldı - İfşa edin...10:36Arçil Talakvadze: "Gürcüstan NATO-ya qoşulmağa hazırdır"10:33BirKart-la UNEC-də təhsil haqqını hissə-hissə ödəmək olar09:54Ermənilər atəşkəs rejimini 20 dəfə pozub18:00Melaniya Trampın plaşı qalmaqala səbəb oldu - FOTO17:32Biləsuvar Məşğulluq Mərkəzinə qarşı ŞOK İDDİA-VİDEO17:20Azərbaycanda hər 10 ailədən 1-i sonsuzdur - Süni mayalanma gizlədilir17:0022 yaşlı atadan körpəsinə qarşı dəhşətli əməl15:52Azərbaycan-Türkiyə iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın növbəti iclası keçiriləcək14:41Bakının bu metrostansiyası təmirə bağlanacaq14:16İlqar Məmmədov: “Əli Kərimli ilə debata razılıq verdim”
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
Sentyabr 2019 (356)
Avqust 2019 (631)
İyul 2019 (563)
İyun 2019 (423)
May 2019 (557)
Aprel 2019 (537)

«    Sentyabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30 

İcbari hicab əleyhinə dalğa: Qadınların etirazı İranı yeni inqilaba sürükləyəcəkmi?

17 fev 2018, 13:24   
    149
İcbari hicab əleyhinə dalğa: Qadınların etirazı İranı yeni inqilaba sürükləyəcəkmi?

bitmap-img6
İcbari hicaba qarşı etiraz dalğası İranda geniş vüsət alıb və zərif cins, həqiqətən, kütləvi itaətsizliyə doğru meyllənir


İri şəhərlərdə qadınların vaxtaşırı hicabsız görünməsi artıq təəccüb doğurmur. Sosial mediada paylaşılan foto-video görüntülər də bunu əyani sübutdur.

Artıq icbariliyin özü rəsmi məqamlarda ciddi müzakirələr doğurub və hakim elitadakı çatı dərinləşdirən səbəblərdən birinə çevrilir.

Xatırladım: hələ ötən illə yeni ilin qovşağında (dekabr 2017 – yanvar 2018) baş verən sosial-siyasi məzmunlu iğtişaşlardan bir müddət əvvəl qadınların islami geyim tərzini pozması ilə bağlı cəza tədbirlərinin yumşaldılması elan olunmuşdu. Rəsmi qaynaqlardan bu sayaq inzibati xətalara görə cəzaların yumşaldılacağı, həbs və pul cəzasının, bir çox hallarda, maarifləndirici-tövsiyəedici təbirlərlə məhdudlaşdırılacağı xəbəri çıxmışdı.

Amma, deyəsən, qəfəsdəki quş ona azadlıq verilməsi bəyanından xeyli əvvəl yuvasına dönmüşdü…

Bəyaz örpək

Tehran, Məşhəd, İsfahan və digər iri şəhərlərdə baş verən etiraz nümayişlərin sırasında və ondan sonrakı müddətdə artıq icbari hicabın bütünlüklə ləğv edilməsi çağırışları yüksəlməyə başlayıb.

Aksiyalardan qabaq (bu sonradan, İrandakı hadisələrlə bağlı foto-video materialların diqqətli təhlilindən və “fake” ((“saxta”)) dəlillərin çeşidlənməsindən sonra sübut olunub) ağ örpəyini çubuğa keçirərək poz vermiş gənc qadının şəkli gərginliklə başlayan 2018-ci ildə (hicri şəmsi tarixlə isə 1396-cı il) hicab əleyhdarlığının rəmzinə çevrilib.

Uğursuz rejim müxalifliyini yatırmaq mümkün olsa da, gündəlik həyatda qadınların geyim tərzinə lal etirazını susdurmaq mümkün olmayıb. Səssiz, sözsüz, hündür bir yerdə dayanaraq örpəklərini yelləyən zərif cins nümayəndələrini görmək adi hal alıb.

Sosial şəbəkələr, xüsusilə İranda böyük populyarlığı olan “Telegram”da “Doxtəran-e Xeyabane Enqelab” (“İnqilab Meydanının qızları” və “Çərşənbe-ye sefid” (“Bəyaz Çərşənbə”) “teq”ləri ilə demək olar ki, hər gün icbari hicaba etiraz edən qadınların görüntülərinə baxmaq mümkündür.

Ruhanilərdən üç tövsiyə

“Vilayəte-fəqih” nəzəriyyəsinə uyğun idarə olunan İranda icbari hicab – rejimin şəri, dini-mənəvi təməllərindən biridir. Cinayət Məcəlləsinin 638-ci maddəsinə əsasən, ictimai məkanlarda örpəksiz görünmə 10 gündən 2 aya qədər həbs və ya 50 min rialdan 500 min riala qədər cəriməni nəzərdə tutur. Bununla belə, son günlərdə hicabın icbari / zəruri və hətta ixtiyari olması ətrafında ciddi müzakirələr səngimək bilmir.

İş ondadır ki, çağdaş dünyada icbari hicab yalnız iki ölkədə – bir-birinə strateji rəqib olan – İran və Səudiyyə Ərəbistanında (əcnəbilər xaric) qanuni qüvvədədir. İslam coğrafiyasının digər məkanlarında fərqli tətbiq üsulları var – tam geyim sərbəstliyindən (ixtiyari) tutmuş müəyyən ictimai müstəsnalığa (zəruri) qədər.

1979-cu il İslam İnqilabının ilk illərinə də bu məsələ ciddi müzakirə mövzusu idi. İslam Respublikasının təməlqoyma dövründə də fərqli baxışlar vardı, hətta ö dövrün nəşrlərində Hərəkatın məşhur liderləri, o cümlədən Ayətullah Taleqani, Ayətullah Mütəhərrinin hicabın icbari olmadığına dair açıqlamaları (“Hecab ecbari nist” – “Hicab məcburi deyil”), köhnə, təxminən 40 il əvvəlki kinoxronikalarda isə İranın ayrı-ayrı yaşayış məskənlərində müxtəlif geyimli qadınların varlığını görmək olar.

Siyasi elitanın tanınmış simaları, habelə prinsipçilərin qalası kimi tanınan Mübariz Ruhanilər Cəmiyyətinin ayrı-ayrı üzvləri da hazırda bu məqamları xatırladaraq, zərif cinsin öz içində və ümumən cəmiyyətdə icbari hicabın lehinə və əleyhinə çatını böyüdürlər.

İcbari hicab referenduma çıxarılır?

Etiraz aksiyaları zamanı sağ-mərkəzçi (əsla islahatçı deyil) prezident Həsən Ruhani xalqın rəyini bildirmək haqqını tanıyıb, yalnız iğtişaşlara yol verməyəcəyini bəyan etmişdi. Nümayişlərin yatırılmasından sonrakı ilk günlərdə, Cümə namazındakı xütbəsində Tehranın müvəqqəti imam-cüməsi Ayətullah Əhməd Xatəmi etirazçıların edamına çağırış etsə də, istər “islahatçı” qanad, istərsə də sərt siyasət tərəfdarları (“osulgəryan”) ifrat cəzalandırma üsullarını məqbul saymayıb (Çünki həbs olunmuş aksiya iştirakçılarının “Evin” türməsində müəmmalı ölüm, itkin düşmə halları və toqquşmalarda ölən şəxslərin meyitlərinin uzaq coğrafi məkanlarda aşkarlanması iddiaları nəzərə alınaraq, gərginliyin daha da artması rejimi betər naqolay duruma qoya bilər).
İcbari hicab əleyhinə dalğa: Qadınların etirazı İranı yeni inqilaba sürükləyəcəkmi?

İcbari hicabın lehinə (qara zolaq) və əleyhinə (qırmızı) verilmiş rəylər (vilayətlər üzrə)

Əksinə, Ruhani administrasiyası məhz icbari hicabla bağlı xüsusi anket sorğusu keçirib. Mədəniyyət və İslami İrşad Nazirliyinin keçirdiyi və bütün İranı əhatə edən sorğu nizam üçün həssas olan bu məsələdə tam üzücü bir mənzərəni üzə çıxarıb – respondentlərin böyük əksəriyyəti icbari hicabın əleyhinə rəy verməklə “qırmızı xətti” adlayıb.

Üstəlik, indi Həsən Ruhaninin referendum keçirmək istəyi “köhnə qvardiya”da məsələnin məhz icbari hicabla bağlı olacağı fikrini oyadıb (Halbuki bunun parlamentdə rədd edilmiş növbəti təqvim ili üçün büdcə layihəsi ilə bağlı olacağı daha məntiqli görünür.). Mühafizəkar qanad Konstitusiyanın 59-cu maddəsində nəzərdə tutulan referendum keçirilməsi hüququnun icraedici hakimiyyəti təmsil edən Ruhaniyə şamil olunmadığını əsas gətirir, bu ixtiyarın yalnız Ali Rəhbərə, yəni Ayətullah Xamneiyə məxsusluğunu dilə gətirir.

Prinsipçilərdən biri – iğtişaşlardan sonra şəxsi nüfuzu xeyli zədələnmiş Məşhəd imam-cüməsi, son prezident seçkilərində Həsən Ruhaninin əsas rəqibi olmuş İbrahim Rəisinin qayınatası Ayətullah Aləmül-Huda prezidentin referendum açıqlamasını sərt şəkildə “qələt” adlandırsa da, əslində, digərləri kimi, iradında haqlıdır. Amma “islahatçılar” da geri çəkilməyərək, iddialarını Əsas Qanunun 59 deyil, 113-cü maddəsi ilə əsaslandırırlar.

Hicab mübahisəsində Qərbin niyyəti

İcbari hicabla bağlı müzakirələr İran xaricində, Qərbin ayrı-ayrı “beyin mərkəzləri”ndə, əsasən, əslən iranlı analitiklərin təhlillərinin ana mövzusu olub. O cümlədən ABŞ nəşri “Foreign Policy”də (“Erotic Republic / Iran is in the throes of an unprecedented sexual revolution. Could it eventually shake the regime?” – “Erotik Respublika / İran görünməmiş seksual inqilabın zirvəsindədir. Nəhayət, bu, rejimi silkələyə bilərmi?”) müəllif Afşin Şahi diqqəti icbari hicabla bərabər, İran cəmiyyətinin mənəvi dayaqlarında baş vermiş dəyişikliklərə yönəldir.

İlk növbədə, əhalinin seksual-cinsi vərdişlərdəki “təəccüblü” statistikaya.

Şahi yazır ki, təhlillər zamanı rəsmi statistikadan əhəmiyyətli miqdarda istifadə edilə bilər. Doğum nisbətlərinin azalması, məsələn, kontraseptivlərin və digər ailə planlaşdırma üsularının daha geniş istifadəsi İran cəmiyyətində ailənin ənənəvi rolunun pisləşməsinə siqnaldır.

Son 20 ildə ölkədə doğumun sürətlə azalması xüsusilə böyük diqqət doğurur. İranın illik əhali artımı tempi 3,9%-dən (1986-cı il) 1,2%-ə (2012-ci il) enib. Halbuki iranlıların yarısından çoxu 35 yaşınadək olanlardır.

İslam coğrafiyasında icbari hicab: tünd yaşıl – bütün qadınlar üçün, nisbətən açıq – yalnız müsəlman qadınlar üçün icbari, daha sonra – əksər qadınlar və bəzi qadınlar arasında ixtiyari meyllər

Eyni zamanda, son üç ildə kişilər üçün orta nikah yaşı 20-dən 28-yə qədər artıb; iranlı qadınların evlənmə yaşı 24-dən 30-a yüksəlib. Rəsmi statistikaya əsasən, evlilik yaşında olanların 40%-i hazırda tənhadır.

Boşanma nisbəti də (2000-ci ildə) 50 mindən (2010-cu ildə) 150 minə qədər artıb. Hazırda hər nikahın payına bir boşanma düşür. Böyük şəhərlərdə bu nisbət əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Məsələn, Tehranda bu nisbət hər 3.76 nikaha bir boşanma deməkdir. Bu, demək olar ki, Britaniyadakı göstəriciyə (nikahların 42%-i boşanma ilə nəticələnir) uyğundur.

Həmin trendin yavaşladığını göstərən heç bir rəsmi məlumat yoxdur. Son altı ayda boşanma nisbəti artarkən, evlilik nisbəti əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.

Afşin Şahi mənəvi dəyərlərin də aşındığını iddia edir və rəsmi araşdırma və yerli KİV-lərin hesabatlarında buna sübutlar tapır.

Qan yaddaşı və gizli bəsirət

Hər bir rejim özünün siyasi ehkamlarını bəyan etməklə bərabər, hansısa dini-mənəvi və mədəni sütunlarında dayaq axtarır. Onlara söykəndikdən sonra isə sistemin-nizamın ümumi çərçivələrində, müdafiəsini təşkil edir.

Qədim tarixi ilə fəxr edən İran cəmiyyətinin məlum-məşhur təməl prinsipləri var. Buna görə də, siyasi baxışlardan asılı olmayaraq, keçmişin irsinə hər hansı qəsd sərt təpki ilə üzləşir. Bu yaxınlarda ünlü iranlı kinorejissor Məhəmməd Hüseyn Məhdəvianın Firdovsinin “Şahnamə”sini “qəddar faşist əsər” adlandırmasına münasibət (hətta dünyaca məşhur muğam ifaçısı Şəcərian müsahibəni yayan TV-nin və açıqlama sahibinin İran xalqından üzr istəməsini tələb edib) timsalında bunu bir daha görmək mümkün olub.

Tarixin kinayəsi budur ki, icbari hicabla bağlı müzakirələrin getdiyi dövrdə qan yaddaşına çox həssas olan iranlılar ötən yüzilliyə aid bir məqamı unudublar. Konkret olaraq 1920-30-cu illərində Pəhləvi xanədanının ilk şahı Rza xanın qadınların və ruhanilərin geyimi ilə bağlı fərmanı.

O uzaq günlərdə Tehranda, yaxud Qumda küçədən keçən zərif cins nümayəndələrinin çadrası zorla çıxarılırdı, ruhanilərin mədrəsədə toplaşması isə yasaq edilmişdi.

Bu gün isə qadınların bir qismi icbari hicabın rəsmən ləğv edilməsini dəstəkləyir. Üstəlik, hər fürsətdə rejim əleyhdarları ruhaniləri daşqalaq edir (sosial mediada buna dair fotolar var).

Çox da uzaq olmayan keçmişdə hicaba icbari qadağa İslam İnqilabını doğuran səbəblərdən biri oldu. 40 il sonra İslam Respublikasında doğulmuş yeni nəsil geyimlə bağlı məcburi qaydanın ləğvinə doğru cəhdlər göstərir.

Tarixin ələyindən keçdikdən sonra bu dalğanın yeni inqilab doğuracağı, yaxud rejimin əsaslarını daha da möhkəmləndirəcəyi hələ ki mücərrədlik örtüyü altındadır.
Korrupsiya.org
OXŞAR MÖVZULAR