Impera

XƏBƏR LENTİ
15:55İsmayıllıda gənc oğlan özünü asdı - Üç ay əvvəl də onu qardaşı bıçaqlayıbmış - FOTO15:00Bakı metrosunda qadını öldürmək istəyən şəxsin şikayəti təmin olunmadı14:30Binəqədidə 2 otaqlı ev yanıb13:553 yaşlı qız konfet bilib "ekstazi" uddu - Vəziyyəti kritikdir - FOTO13:30Tekstil şirkətləri İstanbulu tərk edir - SƏBƏB13:00Qrizmana görə "Barselona"ya intizam işi açıldı12:40Cinayətdə şübhəli bilinən 57 nəfər saxlanıldı12:28Yanğının İlisu qoruğuna keçməsinin qarşısı alındı12:20Lənkərandakı istirahət məkanları cərimələndi - Səbəb12:00Yol polisi Bakıda yarım milyonluq maşın saxladı - 99 HJ 999 - FOTO11:45Keçmiş polis əməkdaşı həbs edildi - Rüşvətə təhrikə görə11:30“Artıq ödənilmiş vergilərin, faizlərin və maliyyə sanksiyalarının vergi ödəyicisinə qaytarılması Qaydaları”nda dəyişiklik edilib11:15Nərimanovda iki ev yanıb11:00Məşhur rejissor Putinə görə qızını pravoslav edə bilər18:00“Sərhəddə baş verən insidentin arxasında Gürcüstan və Azərbaycana dost olmayan qüvvələr dayanır” - Gürcü ekspertlər17:43Zoologiya İnstitutu bulvarda ilanların peyda olması ilə bağlı məlumatlara münasibət bildirdi17:28Azərbaycanla Uruqvay Şərq Respublikası arasında iqtisadi, ticarət və texniki əməkdaşlıq haqqında saziş təsdiq edilib17:14İyulun 22-nə manatın məzənnəsi17:06Sabiq Baş nazirə 13 il həbs cəzası verildi - Korrupsiyaya görə16:02Ərini xilas etmək üçün ondan polisə şikayət etdi15:59Ağır qəzaya düşən Hacı Mazanın səhhəti ilə bağlı SON DURUM - HƏKİMİ DANIŞDI15:56Boksçumuz xuliqanlıq maddəsi ilə ittiham edildi15:54Azərbaycanın aparıcı tikinti şirkətinin xalis mənfəəti 3 dəfədən çox azalıb15:51SON DƏQİQƏ: Avropanın bu ölkəsində ŞİDDƏTLİ ZƏLZƏLƏ baş verdi - Həyəcan elan edildi15:43Gülnaz Dadaşova Kardiologiya İnstitutunu özəl müəssisəsinə çevirib – ŞOK FAKTLAR15:02Bakıda keçiriləcək möhtəşəm idman festivalı barədə - BİLMƏDİKLƏRİMİZ14:48Türkiyəni “ələ keçirmək” uğrunda savaş qızışdı, Trampa təzyiqlər artdı14:37ƏHALİNİN DİQQƏTİNƏ: Bakı metrosunda XÜSUSİ REJİM14:25Universitetdə partlayış - Onlarla tələbə öldü, çox sayda yaralı var / VİDEO13:59DİN işçi axtarır - ELAN13:45Mühacir mafiyası insanları necə tora salır - şok detallar13:28Yağış yağacaq, dolu düşəcək - XƏBƏRDARLIQ13:1425 yaşlı oğlan nişanlısından ayrıldığına görə intihar etdi - BAKIDA ŞOK13:00Xalq artistinin oğluna yüksək vəzifə verildi12:49Tanınmış aparıcı xalq artistini biabır etdi11:47"Qəbələ"nin "Dinamo" ilə oyununun saatı açıqlandı11:32Bizim PUA-larımız yerindədi, ABŞ bəlkə də öz dronunu vurub – İran rəsmisi11:21Ermənilər yenə saxtakarlıq etdi - Budəfəki hədəf Gülüstan qalasıdır11:05Nikahdankənar doğulan uşaqlara da aliment - dövlət rüsumu isə çoxdur10:55"Tarqovı"da polisin fahişə bilib, saxladığı qadın jurnalist olub? - RƏSMİ (VİDEO)17:22Sükan arxasında narkotik qəbul etdiyi deyilən sürücü barədə RƏSMİ AÇIQLAMA17:07SON DƏQİQƏ: Xəzər dənizində ZƏLZƏLƏ16:23İran futbolunda 38 illik qadağa aradan qaldırılır15:34Bu ərazilərdə də qanunsuz heyvan kəsiminin qarşısı alındı - REYD - FOTOlar15:15Prezident İlham Əliyev Avropa İttifaqı Şurasının yeni prezidentini təbrik edib14:48DİQQƏT! Sabah 40 dərəcə isti olacaq14:24“Baş nazirin oğlu əxlaqsız və parazitdir...”14:02Seçkiöncəsi Zelenskinin reytinqi yüksəlib13:40“Fahişəxana saxlayan hacılarla, büdcəni talayan məmurlarla bir sırada olmaram” – Araz Əlizadə13:25Bakının mərkəzi prospektində hər kəsin gözü qarşısında QANLI CİNAYƏT13:14"Tofiq Bəhramov"da oynamağı sevirəm" - Filip Ozobiç13:03Rəqsanə söyüş söydü: “Məni təhqir edəni tutub…”12:31"Uşaqlar çox vaxt ac yatırlar, artıq buna öyrəşiblər..." - GİLEY11:54Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin rəisi vəzifəsinə müvəqqəti təyinat olub11:34Azərbaycanın qoyun sayına görə yeri AÇIQLANDI11:08Bu limonadları almayın! - ADLAR10:51Antalyada azərbaycanlıların olduğu avtobus aşdı - ADLAR17:12İŞİD lideri Əbubəkr Bağdadi harda gizlənir? - AÇIQLANDI16:49ƏHALİNİN DİQQƏTİNƏ: Bu yerlərdə su kəsiləcək16:28ON DƏQİQƏ: Qanlı hücum - Türkiyəli diplomatlar güllələndi / Çox sayda ölü var15:46Türkiyə üçün DƏHŞƏTLİ XƏBƏRDARLIQ15:44“Təxribata uymayan Azərbaycan əsgərinə təşəkkür edirik” – Gürcüstanın azərbaycanlı deputatları15:42Xalq artistindən ÜRƏKDAĞLAYAN SÖZLƏR: "Mən öləndən sonra..."15:39ŞOK GÖRÜNTÜ: Bu qadın 20 ildir ki, suyun içində yaşayır15:34Şəbnəm Tovuzlu: "İnstagram"dakıların 80%-i ucuz, dəyərsiz, mənasız insanlardır" - VİDEO14:30Pomidorun qiyməti niyə əl yandırır və nə vaxt ucuzlaşacaq?14:26"Keşlə" sabiq futbolçularını qaytardı14:24Nazirlik əməkdaşına qarşı dələduzluq edən bank işçisinə hökm oxunub14:20İtalyanların Bakıdakı qalmaqallı sərgüzəştləri iflasla başa çatdı - ALİ MƏHKƏMƏ HÖKM VERDİ Kİ...14:17Sədərəkdə Meyvəli bazarında kütləvi ZƏHƏRLƏNMƏ13:36Rusiya Ermənistan üçün yeni Atom Elektrik Stansiyası inşa edəcək13:20Sürücülərin NƏZƏRİNƏ: Bu zolağa girənlər cərimələnəcək12:55Azərbaycanda IV kurs tələbəsi faciəvi şəkildə ÖLDÜ12:40"Borca pul istədim, vermədi" - Müğənni Manafı İFŞA ETDİ12:25Azərbaycanda sərnişin avtobusu ağır qəza törətdi – ÖLƏN VAR11:48Şəki Xan Sarayında yaralananlarla bağlı - SON XƏBƏR11:15Azərbaycanda maraqlı toy: hər şeyi oğurladılar - VİDEO10:59Nazirlik bu şəxslərə 10 manat verəcək - RƏSMİ10:42Azərbaycanda ölüm səviyyəsi azalıb10:29Sutka ərzində Ermənistan və Azərbaycan qoşunlarının təmas xəttində nisbi sakitlik müşahidə olunub17:35Tələbə olmaq istəyənlərə şad xəbər: "Təhsil kreditləri veriləcək"17:23“Bizə təzyiq etməyin, altından qalxa bilmərik...”16:51Dilgəm Əsgərovun oğlu atasına məktub göndərib16:08S-400 komponentlərini daşıyan 12-ci təyyarə Ankaraya enib15:52Keşikçidağ oyunu açılır: “Reqnum” niyə imtina etdi? - VİDEO15:29Şəki Xan Sarayındakı qəzada ölən müəllimə - FOTO15:03Evdən çıxmadan işləmək imkanı olacaq - AZƏRBAYCANDA İLK14:49“Qarabağ” Donald Geryeylə yollarını ayırdı14:30Dəhşətli təyyarə qəzası- bütün sərnişinlər öldü14:19Ağdaşda 10 aylıq körpənin ölümünə səbəb olan həkimlər işdən qovuldu - RƏSMİ12:37Uşaqda telefon asılılığı varsa, valideyn nə etməli? - MƏSLƏHƏT12:21Ceyhun Səfərov “Azəriqaz”ın mətbuat katibi təyin edildi12:02Elman Cəfərov istefa verdi11:45Azərbaycanda vəzifəli şəxsin ailəsində - FACİƏ11:35Azərbaycan Xalça Muzeyinə “Milli” statusu verilib10:34Qarabağa "sülhməramlı qüvvələr" GƏTİRİLİRMİ? - TƏHLİL10:16Azərbaycan nefti yenidən bahalaşıb09:58Atəşkəs rejimi ara-sıra pozulub09:49“Sən azərbaycanlı deyilsən, bizim torpaqda oturub çörəyimizi yeyirsən, hələ bir dilin də var danışmağa..”09:41“Lotu Quli”nin əsas düşməni həbs edildi - Deputatın ölümündə şübhəli bilinir
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
İyul 2019 (348)
İyun 2019 (423)
May 2019 (557)
Aprel 2019 (537)
Mart 2019 (417)
Fevral 2019 (460)

«    İyul 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 

Domino oyunu necə yaranıb?

09 iyl 2019, 17:48   
    12
Domino oyunu necə yaranıb?

Hamımız boş vaxtımızı səmərəli və əyləncəli şəkildə keçirmək istəyirik, o cümlədən də kişilər. İstirahət vaxtı kişilərin bəziləri balıq tutmağa, bəziləri dənizdə, yaxud çayda çimməyə gedir, bəziləri doyunca yatmaqla müxtəlif səbəblərdən, məsələn, iş ucbatından yuxusuz qaldığı saatların əvəzini çıxır, kimisi aktiv istirahətə, deyək ki, idmana və yaxud gəzintiyə üstünlük verir. Sözsüz ki, evdə, yaxud ictimai yerdə nərd, domino və bu kimi digər stolüstü oyunlar oynamaqla dincələnlər də var. Passiv istirahət forması olan stolüstü oyunlar ölkəmizdə kişilər arasında kifayət qədər geniş yayılıb. Bildiyimiz kimi ən çox məşhur olan oyunlar nərd və dominodur. Az qala saatlarla oynadığımız və işdənkənar söhbətlərimizin də sevimli mövzularından biri olan bu oyunlar barədə nəinki kişilər, hətta qadınlar və uşaqlar da ən azı kişilər qədər ətraflı məlumata malikdirlər, yəni sual versək bu barədə bizi ətraflı şəkildə məlumatlandıra bilərlər.

Təbii ki, ümumi olaraq. Yəni ki, oyun qaydaları və şərtləri barədə bütün suallar cavablandırılmış olacaq. Lakin necə deyərlər, bir qədər dərinə gedib bu oyunların tarixi, kimlər tərəfindən və necə yaradılması barədə soruşsaq çoxları bu sualların cavabını bilməyəcək. Amma sözsüz ki, sözügedən oyunların tarixi kimlər üçünsə maraqlı olacaq. Hətta sonradan öz-özümüzə "nə əcəb, mən bu barədə əvvəllər düşünməmişəm?", və yaxud "Bu sual niyə indiyə qədər mənim ağlıma gəlməyib?" kimi suallar da verəcəyik. İndi bircə anlıq təsəvvür edək ki, bu sualı sizə də veriblər və siz də öz növbənizdə indi bu suallara cavab axtarırsınız. Söz yox ki, internetdə bu barədə informasiya tapmaq mümkündür. Lakin bir sıra insanların, əsasən də yaşlı nəslin nümayəndələrinin bu məsələdə bəzi çətinliklərlə qarşılaşacaqlarını, əsas çətinliyin də müxtəlif səbəblər, o cümlədən də dil amili ucbatından informasiyanı yaşlıların başa düşməkdə çətinlik çəkəcəklərini nəzərə alaraq onlar üçün daha sadə və asan bir məlumat vastəsi kimi bu məqaləni yazmaq qərarına gəldim. Şübhəsiz ki, oxucularımızı düzgün və dolğun informasiya ilə təmin etmək üçün bu cür məlumatları ilk növbədə özümüm əldə etməyim və həmin məlumatı anlaşıqlı, sadə bir dilə çevirməyim lazım idi və belə də etdim. Dominonun bir oyun kimi digər masaüstü oyunlardan heç də az oynanılmadığını nəzərə alaraq bu məqaləni dominoya həsr etmək qərarına gəldim. Məqaləni yazmaqdan öncə bir sıra mənbələrdən, başlıca olaraq vikipediyadan istifadə etdim. Həmin məlumatları ümumiləşdirərək və sadələşdirərək bu gün sizlər üçün belə bir yazı hazırladım:

Domino oyunun olduqca qədim bir tarixi var. Bu oyun bəzi mənbələrə görə 12-ci, bəzi mənbələrə görə isə 2-ci, 3-cü əsrlərdə Çində meydana gəlib. Müəllifləri də necə deyərlər, mübahisəlidir. Tarixçilərdən bəziləri bu oyunun meydana gəlməsini Hunq Minq adlı qəhrəman bir əsgərlə, digəriləri isə Keunq Tay Kunq adlı digər bir şəxslə əlaqələndirirlər. Üçüncü ehtimal adı tarixə məlum olmayan, özü isə 12-ci əsrdə imperator Hui Sunqun vaxtında yaşamış bir dövlət xadimi tərəfindən yaradılaraq 1120-ci ildə onun tərəfindən həmin imperatora təqdim edilməsidir. Bu ilk domino oyunu növü əsasında sonralar 47 domino oyunu növü yaranıb. Həmin növlərdə həm ağ-qara, həm də rəngli daşlar oynanılır və müxtəlif rənglər daşların üstünlüyünü bildirir, yəni hər daşın rənginə görə öz üstünlyü var.

Domino oyunu sonradan bütün dünyaya yayıldı. İlk olaraq 18-ci əsrdə Çindən İtaliyaya gətirildi. Ehtimal var ki, indiki domino daşları keçmişdəkindən fərqli olub, daha dəqiq desək domino daşlarının indiki şəklə düşməsi İtaliya ilə əlaqələndirilr. Güman edilir ki, domino öz rəngini Venesiya karnavallarında geyinilən karnaval geyimindən götürüb. Amma oyunun adı bəzi mənbələrə görə Dominikan rahiblərinin işlətdikləri Domino gratias” və ya "Benedicamus domino”, yəni bir işə başlamazdan əvvəl "Tanrıya şükür və həmd etmək" , digər mənbələrə görə isə latın mənşəli söz kimi "dominus", yəni "ev sahibi" mənasındadır. Başqa bir ehtimal "domino" sözünün ümumi olaraq "başçı", "rəhbər" mənasında digər sözlərlə, misalçün, "məktəb müdiri" sözü ilə eyni mənada işlədilə bilməsidir. Bu sözün hərfi mənasının fransız xristian rahiblərinin geyiminin ağ-qara rəngli papaq, yəni başlıq hissəsi ilə eyni məna daşıdığı üçün fransız mənşəli olması barədə fikirlər də var. Hətta Avropada təzə yayılan vaxtlar domino Fransada həm də pazl oyunu kimi oynanılırdı.

Digər maraqlı məlumat isə Çində ixtira olunan ilk domino oyunu daşlarının sayının 32 olması, sonradan bu rəqəmin indiki 28-ə düşməsidir. Belə ki, Çindən Avropaya gətirildikdən sonra domino oyunu üzərində vaxtaşırı olaraq bir sıra dəyişikliklər aparılmış və oyun tədricən indiki şəklə düşmüşdür. Yeri gəlmişkən, bəlkə də bir çoxlarımız bilmirik ki, həvəslə oynadığımız bu oyunun daşları əsasən sümükdən və fil dişindən hazırlanır. Halbuki keçmişdə bu məqsədlə müxtəlif materiallardan: daş, ağac, gil, metal və hətta şüşə və kristaldan da istifadə olunurdu. Hazırlanma materialı kimi sümükdən ilk dəfə Avropada istifadə edilməyə başlanıldı. Sonradan bəzi ölkələrdə, misal üçün, ABŞ-da bu material kauçuk və digər maddələrlə zənginləşdirildi.

Başqa bir maraqlı məlumat kimi ilk dominolarda sıfrın, yəni boş, ağ üzün olmamasını da qeyd etmək lazımdır. Çin dominoları Qərb dominolarından bir qədər uzundur. Ümumilikdə domino bir oyun kimi dünyada ən çox Latın Amerikası ölkələrində populyardır. Bu oyuna məxsus oyun növlərinin əksəriyyəti müasir dövrdə, bəziləri isə hətta son bir neçə on il ərzində ixtira edilib.

Domino haqqında daha ətraflı, saatlarla danışmaq olar. Bu məqaləni yazmaqda məqsədim darıxdırıcı elmi iş tərtib etmək yox, sizi domino barədə bilmədiyiniz maraqlı məlumatlarla tanış etmək olduğu üçün dominonun tarixi haqqında ən maraqlı və diqqətəlayiq məlumatlar verməklə kifayətlənirəm.

Hazırladı Məhəmməd Hüseynov
OXŞAR MÖVZULAR