Impera

XƏBƏR LENTİ
20:09İstanbulun tam mərkəzində, Sultanəhməd məscidi yaxınlığında yerləşən Aybar oteli 2015-ci ildə istifadəyə verilib. Dördmərtəbəli dördulduzlu otelin sahibi Milli Məclisin deputatı,20:04ŞAHPLOV restoranının əsl sahibi də Milli Məclisin deputatı Ağalar Vəliyevdir. Əvvəllər bura VENTURA adı ilə məşhur olub18:00Putin "Orta və yaxın mənzilli raketlərin ləğvi"nə dair müqavilə barədə bəyanatla çıxış edib17:4091 yaşlı adamın ağ ciyərindən baxın nə çıxdı - FOTO17:20Bakıda yeniyetmə qız evdən qaçdı: atası bir ildir zorlayırmış17:10Erdoğan kritik toplantıda talimatı verdi!16:59İlin sonuna kimi... - Qarabağ məsələsi HƏLL OLUNUR?16:40Tarixin ən güclü "Ferrari"sinin qiyməti açıqlandı - FOTO16:28Ekspertlər: Tramp Yerevana eyham vurur ki, Qarabağ üzrə mövqeyini dəyişməli, Bakı ilə razılığa gəlməlidir16:22Biznesmen deputatın İstanbuldakı dəbdəbəli oteli (FOTO)16:14Azərbaycanda 16 yaşlı oğlanı söyüş üstündə öldürdü16:09Növbəti tender müəmması: yayın cırhacırında "bahar satınalması"...15:57Deputat “5-6 milyonla işi bağlayacam” deyib?15:36"Uşaq gəlib orda baş yarmağı görmürsə..." - Hacı Surxay Məhərrəmlik ayından danışdı15:35Sahibkarlar Ufada beynəlxalq festivalda iştiraka dəvət olunurlar15:33Hindistanda məbədin divarları ÇÖKDÜ - ÖLƏNLƏR VAR15:32"Bu, ilk və son idi" - Şeyma Subaşı qalmaqal yaradan hərəkətinə peşmandır15:29DİN Bakıda baş verən dəhşətli hadisə ilə bağlı məlumat yaydı14:35“Narahat olmayın, “Qarabağ” qrupa düşəcək” – Vaqif Sadıqov14:32Ata uşağının gözü qarşısında ananın boğazını kəsdi - VİDEO14:29Fransa Azərbaycan yeni səfir təyin etdi14:27Azərbaycanda saz havasına hovuzda rəqs etdilər - Video14:21Mərdəkan körpüsündən avtomobil aşıb, xəsarət alanlar var13:21FHN: Bu il Azərbaycanda çox isti hava olmayıb13:12“Baku Bus”ın avtobusunda tüstülənmə olub - VIDEO12:38İran-Azərbaycan dəmir yolu xəttinin xəritəçəkmə prosesi başa çatıb12:26General Hacı Əliyevin rütbəsini artırdı11:31Bakıda restoranda inanılmaz görüntülər - Hovuza girib rəqs etdilər - VİDEO10:36Qonşu qızla oğlan intihar etdi – Azərbaycanda faciə10:25Taxta bazarındakı yanğında zərərçəkənlər evə buraxıldı10:07Bakıda “Range Rover” parka girdi - REAL VİDEO09:40Erməni tərəfi atəşkəs rejimini 21 dəfə pozub23:38Sumqayıt məhkəməsinin hakimi biznesmenə qarşı silah davasına çıxmağa hazırdır? –VİDEO17:32FHN 133 yaşayış binası ilə bağlı QƏRAR VERDİ17:28Əsəd qüvvələri türk əsgərlərinə hücuma keçdi17:23"Neftçi"də Dabo qalmaqalı böyüyür - "Bu ölkədən rədd olmalısan!"17:18"Mühacir biznesi": insanlar necə aldadılır? - RƏYLƏR17:15Pilotun xanımı: "Oğluma necə deyəcəm ki, atan bir də qayıtmayacaq?"14:06Keçmiş nazir müavini Əsgərovun və oğlunun yeni əməlləri üzə çıxdı14:04Bir evdən üç general... – Əli Nağıyev və qardaşları14:01“Qara qutu” oxundu – MiQ-29-un qəzaya uğrama səbəbi bilindi13:58Space TV-nin efirində Üzeyir Mehdizadəyə görə dava düşdü — VİDEO13:56Könül: “Onunla sevgili olardım” — ETİRAF \ FOTO13:54Bu ərazilərdə qaz olmayacaq13:44Polisdən avtomobil sahiblərinə XƏBƏRDARLIQ — Ehtiyatlı olun!13:27Lətifə dənizdən elə — FOTOLAR PAYLAŞDI Kİ13:25Azərbaycanda bu məşhurların gizli və intim — VİDEOLARI YAYILIB13:23DİN: Ucarda hər hansı qeyri-adi məxluqa rast gəlinməyib13:21Sabiq İH başçısının qardaşı oğlu 1 milyonunu istəyir: “Məni döyərək səsimi diktafona yazdılar”13:20Bakı metrosundan istifadə edənlərə ŞAD XƏBƏR13:18Prezident İnzibati Xətalar Məcəlləsinə dəyişikliyi təsdiqləyib12:11Bir ailədə 3 general-leytenant11:02Hərbi təyyarəmizin qəzaya uğrama səbəbi: yad cisimlə toqquşub, pilot xəsarət alıb10:46Britaniya telekanalı Putin haqqında film çəkəcək10:30Peşə məktəblərinə sənəd qəbulu başladı10:18Azərbaycanda 4 bal gücündə zəlzələ olub10:04Düşmən ordumuzun mövqelərini atəşə tutdu09:42Çempionlar Liqasında günün nəticələri09:32Qubada yol qəzasında xəsarət alanların SON DURUMU09:20Putindən Avropa Şurasına mesaj08:50Qəbələ otelləri siyasi oyunlara alət edilib.17:33Müşfiq Rəhimovun yerinə o gətirildi - YENİ TƏYİNAT17:21Dövlət Komitəsinin sədri və sədr müavinləri bölgələrdə vətəndaşları qəbul ediblər17:07Ofelya Zeynalova vəfat etdi - FOTO16:50Azərbaycandan Həcc ziyarətinə gedən zəvvarların ilk qrupu Vətənə dönüb16:48Bakıda ŞOK HADİSƏ — Avtoş dönər bıçağı ilə yol polisinə hücum etdi16:23Dünyada 20 milyon insanın həyatı risk altındadır – Azərbaycanda da iki hal qeydə alınıb16:07Xalq artisti vəfat etdi15:51Bakıda dəhşət: uşaq və qadın "Kamaz"ın altından son anda xilas oldu - VİDEO15:30"Ayağı bir-birinə zəncirlənən azyaşlının xalası dərhal cəzalanmalıdır" - AÇIQLAMA14:56Bu ölkə 2020-ci ildən ikili vətəndaşlığa icazə verəcək14:41Mehriban Əliyeva pilotumuz Rəşad Atakişiyevin vida mərasiminə əklil göndərdi - FOTOLAR14:23Bakıda dəhşətli qəza: maşın prospekt boyu belə fırlandı - VİDEO14:00AFFA bir neçə klubu cərimələdi - SƏBƏB13:50Bakı da ən ucuz - məktəbli yarmarkası açıldı13:18Pilotun həyat yoldaşı: "Axtarış-xilasetmə qruplarının gərgin əməyinin şahidi olduq"12:37İnstaqram bunu bacaranlara pul mükafatı verəcək12:18"Jara" 5 gün olacaq?11:09"Ruhun şad olsun, oğul" - Flora Kərimova Rəşad Atakişiyevdən yazdı10:45Baş nazirdən QƏRAR - Bu qurum da büdcədən maliyyələşəcək10:19Siyəzəndə QƏZA: Səkkiz nəfər xəsarət aldı09:56Azərbaycan nefti cüzi ucuzlaşıb09:46Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəs rejimini 23 dəfə pozub22:03Accsess Bank 70-dən çox insanı işsiz qoydu-şok faktlar20:24Səfər Mehdiyevin “paqon”luları: Gömrükdəki özbaşınalıqlar dövlət üçün təhlükəli həddə çatıb17:40Ankaranın növbəti PKK əməliyyatını zəruri edən nədir? - TƏHLİL17:25İradə Gülməmmədova Xırdalan sakinləri ilə görüşdü - FOTO17:20Azərbaycanda yeniyetmə valideynlər - Onların dəqiq sayı bilinmir17:12Yeni aqrar sığorta mexanizminin tətbiqinə başlanılır16:44Vicdan əzabı çəkən Nigar Camal sirrini açdı: "15 il əvvəl qarınlı kişilər..."16:30Nazirlik hərbi pilotumuzun axtarışında iştirak edənlərə təşəkkür etdi16:16Nursultan Nazarbayev Qazaxıstan haqqında klip çəkdirib16:03Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri ilə 7 ayda 19 milyon tonadək neft daşınıb15:48“Rəşadın ayağı bir neçə gün əvvəl, bədəni isə bu gün tapılıb”15:31Dünyanın ən zəngin azərbaycanlısı 3 milyard dollar xərclədi15:08Saakaşvili: Qarabağ Azərbaycandır!14:46Həbsxanadan 258 məhbus qaçdı - SON DƏQİQƏ14:33Avtomobil benzini ilə bağlı RƏSMİ MƏLUMAT14:10"Maşın" növbəti sürəti ilə ekranlara qayıdır13:59BMT-dən fillərlə bağlı QADAĞA
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
Avqust 2019 (464)
İyul 2019 (564)
İyun 2019 (423)
May 2019 (557)
Aprel 2019 (537)
Mart 2019 (417)

«    Avqust 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 

Soyuyan ulduzların radioötürücü planetlərini axtaracaqlar

08 avq 2019, 11:40   
    17
Soyuyan ulduzların radioötürücü planetlərini axtaracaqlar
 

Artıq 10 ildir ki, astronomlar sönmüş ulduzların (ağ cırtdanlar) ətrafındakı planetlərin metal özəyinin bir növ radioötürücüyə dönə biləcəkləri fərziyyəsini müzakirə edirlər. Lakin bu cür "radiostansiya”nın nə qədər fəaliyyət göstərəcəyi indiyədək məlum deyildi.

Yeni tədqiqatlar göstərdi ki, "yayım” əlverişli şəraitdə milyard ilə qədər davam edə bilər. Buna görə yer teleskoplarının əhatə edə biləcəyi məkanlarda bu cür "mayaklar” kifayət qədər çox ola bilər.

Xatırladaq ki, ağ cırtdanlar üst qatını atmış, sönmüş ulduzların qalın və qızmar özəkləridir. Onların daxilində artıq istilik-nüvə reaksiyaları baş vermir və işıqlandıqları zaman yavaş-yavaş istiliklərini itirirlər. Kütləyə görə ağ cırtdanları Günəşlə, həcminə görə isə Yer kürəsi ilə müqayisə etmək olar.

 

Göy cisminin bu cür obyektə çevrilməsi onun planetlərinə pis təsir göstərə bilər. Qravitasiya dəyişikliyindən əlavə, təhlükə ulduzun ayrılan plazma qatındadır. Yalnız dünyaların öz günəşindən artıq yaşamaq şansı yenə də var. Nəticədə, hətta neytron ulduzların ekzoplanetləri tapılıb ki, göy cisminin bu cür obyektə çevrilməsi ağ cırtdana çevrilməkdən daha faciəli şəkildə baş verir (məsələn, yenisinin partlayışı ilə müşahidə olunur).

Hərçənd bir çox hallarda partlayışdan sonra ekzoplanetin qatı və çətin əriyən hissəsi kimi onun yalnız metal özəyi qalır.

Xatırladaq ki, əgər planet dəmir qatı ilə zəngindirsə (Yer Kürəsi kimi), kifayət qədər ağır metal qravitasiya təsiri altında planetin mərkəzinə doğru hərəkət edəcək. Ona görə də "dəmir ürəkli” dünyalar Kainatda ehtimal ki, çoxluq təşkil edir.

Həqiqətən, bu yaxınlarda SDSS J1228+1040 ağ cırtdanının yaxınlığında ölçüsü bir kilometrdən yüzlərcə kilometrə qədər olan metal özəyin fraqmenti tapılıb (ölçüsünü daha dəqiq müəyyən etmək hələlik mümkün deyil).

Metal özək hansı müddətə ağ cırtdanın ətrafında dövr edə bilər? Bu, çətin sualdır. Burada ulduzun qravitasiyası ilə yanaşı, onun maqnit sahəsini də nəzərə almaq lazımdır. Məhz o, metal cismi radiostansiyaya çevirir və həmin cismi ağ cırtdanın üstünə "atıb” məhv edə bilər.

Yeni tədqiqatlarında Uorik Universitetindən Dmitri Veras və Pensilvaniya Universitetindən Aleksandr Volşan bu suala cavab verirlər. Axırıncı astronom 1990-cı ildə elm tarixində ilk ekzoplanetləri aşkar etməklə tanınır.

Alimlər ağ cırtdanların maqnit sahələrinin bütün müşahidə olunan diapazonu üçün modelləşdirmə yaratdılar: min qaussdan milyard qaussa qədər (müqayisə üçün, Günəşdə ən güclü maqnit sahələri minlərlə qauss təşkil edir). Eləcə də tədqiqatçılar ağ cırtdanların elektrik ötürücülüyünü 0,1 simensdən 10000 simensədək dəyişdirdilər.

Müəlliflərin müəyyənləşdirdiyi kimi, planet özəklərinin salamat qalması üçün onun maqnit sahəsinin əlverişli diapazon və gərginliyi mövcuddur. Daha dəqiqi, "radiostansiyalar” 1000 qauss maqnit sahəsi olan ağ cırtdanlarda axtarılmalıdır.

Ulduza qədər olan məsafə də vacibdir: çox yaxınlıqda olan ulduz qabarma qüvvələri ilə məhv olacaq, çox uzaqda olanlar isə onların Yer kürəsindən axtarışı üçün vacib olan radiodalğaları az saçacaq. İdeal "radiomazak” öz cismindən Günəşin üç radiusu qədər - Merkuri orbitinin radiusuna qədər yerləşir. Bu şəraitlər altında "radioyayım” milyonlarla, hətta milyard il davam edə bilər.

"Biz bu işin nəticələrini əsas tutaraq, ağ cırtdanların planet özəklərinin radioaxtarışı planlaması üçün istifadə edəcəyik”, - deyə A.Volşan bildirib.

Ekspertin iddiasına görə, hələ heç kəs bu üsulla planet, yaxud özək tapmamışdı. Bundan əlavə, heç vaxt dağılmamış planet özəyi kimi kifayət qədər nəhəng obyekt ağ cırtdanın yanında tapılmamışdı. Əgər axtarışlar uğurla nəticələnərsə, bu, böyük kəşf olacaq.

Bu arada, belə ulduzların ətrafında çox güman ki, dağılan planetlərin toz və dağıntı buludları tapılır. Ona görə də müəlliflər hesab edirlər ki, uğur qazanmaq şansları böyükdür.

Qeyd edək ki, bəzi tədqiqatlar bilavasitə ağ cırtdanların böyük planetlərə malik olduqlarını göstərir.


OXŞAR MÖVZULAR